|
Na
lewym brzegu rzeki Czarnej Przemszy wznosi sie potężny zamek. za dawnych
czasów nieopodal znajdowała się przeprawa przez rzekę na szlaku z Krakowa
do Wrocławia. Bolesław Wstydliwy założył tu drewniano - ziemny
gród obronny. Umocnienia murowane rozbudowano za czasów Kazimierza Wielkiego.
Mury obwodowe warowni dostosowane były do rzeźby terenu. Łączyły się
z miejskimi murami obronnymi. Zamek górny i dolny zajmowały
ok. 1ha. Najstarszą częścią zamku murowanego (2 poł. XIII wieku) była
cylindryczna wieża o wysokości około 30 metrów, murach grubości 4 m.
Wejście do niej znajdowało się na wysokości chodnika straży na zwieńczeniach
murów obwodowych. W ścianach wieży były rozmieszczone małe okienka,
pełniące funkcję strzelnic. Poszczególne piętra wewnętrzsne zbudowane
były z drewnianych pomostów połączonych drabinami. Na nich gromadzono
żywność i pociski. Było to także miejsce ostatniej obrony, gdy napastnicy
sforsowali mury obwodowe i dotarli na dziedziniec zamkowy.
W
XIV wieku wybudowano obok tego stołpu wieżowy prostokątny dom mieszkalny,
w którym mieszkał starosta królewski. Całość wraz z zewnętrznym dziedzińcem
zamknięto podwójnym kolistym murem obwodowym (odległość między murami
wynosiła 4 metry). Powstał w ten sposób rodzaj głębokiej fosy, której
dno było droga wiodącą do domu pańskiego, zwężoną dodatkowo przez przypory
znajdujące się przy murze wewnętrznym. Kolejnym elementem obronnym były
mosty zwodzone prowadzące na podzamcze i do zamku.
W 1415 roku burgrabią zamku będzńskiego został Mikołaj Siestrzeniec,
herbu Kornicz, rycerz "dzielny i przebiegły", związany ze stronnictwem
prohusyckim. Zasłynął z licznych napadów i rozboi o podłożu politycznym,
m.in. atakował biskupi Sławków i Koziegłowy, należące wówczas do Krystiana,
szwagra biskupa Zbigniewa Oleśnickiego. W latach 30 XV w. został pozbawiony
funkcji burgrabiego i całkowi usunięty ze sceny publicznej, po klęscestronnictwa
prohusyckiego
w Polsce.
W
1564 roku zamek był częściowa opuszczony i zrujnowany. Kilkanaście lat
później znacznych zniszczeń dokonał pożar. Zamek odbudowano w 1616 roku
staraniem Andrzeja Dębińskiego. W 1655 roku zamek został częściowo zniszczony
przez wojska szwedzkie. Odbudowany, nie cieszył się długo świetnością.
Juz na początku XVII wieku uległ ruinie. Ponownie odbudowano go w XIX
wieku (ok 1834 r.) - z inicjatywy Banku Polskiego, wg projektu Franciszka
Marii Lanciego. Częściowo zmieniono wówczas jego sylwetkę obniżając
cylindryczną wieżę o około 1/3 wysokości i dodając na jej szczycie istniejący
do dziś pseudo - krenelaż. Od strony południowo - wschodniej zbudowano
dekoracyjne arkady ostrołukowe, przerzucone
nad istniejącym zagłębieniem w fosie. Bez zmian pozostało gotyckie założenie
układu przestrzennego. Pod koniec XIX wieku zamek znówbył ruiną. W 1918
roku powstała idea przekształcenia zamku w muzeum. Utworzono wtedy Towarzystwo
Muzeum Zagłębia Dąbrowskiego. Projekt odbudowy opracował Adolf Szyszko
- Bohusz. Nie został on jednak zrealizowany. Kolejną odbudowę podjęto
w latach 1952 - 56 realizując częściowo projekt rekonstrukcyjny Zygmunta
Gawlika. Odbudowę zamku poprzedziły badania archeologiczne prowadzone
przez Włodzimierza Błaszczyka.
W zamku mieści się obecnie muzeum z działami: Historii i Kultury Regionu
oraz Broni i Uzbrojenia.
|