|
Na
terenie wsi Rudno, na zalesionym wzgórzu (403 m n.p.m.) o stromych zboczach,
wznoszą się ruiny zamku Tęczyńskich. Wózgrze to ma kształt dwóch nasadzonych
na siebie wzniesień. Takie ukształtowanie jest wynikiem działań wulkanicznych
sprzed 250 milionów lat. Jest to najwyższe wzniesienie Garbu Tenczyńskiego.
Zamek
został zbudowany na spłaszczonym wierzchołku krateru wulkanicznego w
poł. XIV w., przypuszczalnie przez Jędrzeja Nawoja z Morawicy, z rodu
Toporczyków, syna kasztelana krakowskiego. Pierwszy zapis o zamku pochodzi
z 1402 r.
Dojazd do zamku był możliwy jedynie od strony północnej. Obecnie z tej
strony znajdują się ruiny umocnień z przeł. XVI i XVII w. Wjazd na teren
podzamcza prowadził wówczas przez cylindryczną piętrową basteję (średnica
15 m), następnie długą na 60 i szeroką na 6 m zasklepioną sienią przejazdową,
składającą się z 5 segmentów. Było w niej wiele otworów strzelniczych.
Pierwotną gotycką wieżę bramną, zwaną Nawojową, wielokrotnie przebudowywano.
W XV lub XVI w. wzmocniono ją przedbramiem. Do wieży przylegała kaplica
zamkowa i nieistniejąca już budowla. Od strony południowej znajdował
się dziedziniec, wokół którego rozmieszczone były pomieszczerua reprezentacyjne
i mieszkalne. Na środku dziedzińca mieściła się kuta w skale (dzisiaj
zasypana) studnia. W trakcie przebudowy ok. 1570 r. wzdłuż wewnętrznych
skrzydeł mieszkalnych wzniesiono arkadowe krużganki. Bastejowe fortyfikacje,
którymi wzmocniono twierdzę od strony południowej i wschodniej, były
wielokondygnacyjne. Wyposażono je w liczne strzelnice dla dział i broni
ręcznej. W trakcie XV i XVI-wiecznych prac budowlanych mury obwodowe
założenia gotyckiego zostały włączone w obręb pomieszczeń reprezentacyjnych,
mieszkalnych oraz usługowych znajdujących się na poziomie parteru. Dojście
do pomieszczeń pańskich, okolonych w XVI w. krużgankami, prowadziło
przez ciasne przejścia w grubościach murów pierwszej kondygnacji wieży
bramnej. Schody, którymi dzisiaj dochodzimy do dawnych pomieszczeń reprezentacyjnych,
wzdłuż zewnętrznej ściany kaplicy zamkowej, zostały zbudowane na początku
XX w., w trakcie częściowej konserwacji obiektu.
Południowo
-zachodnia basteja nosi nazwę "Grunwaldzkiej". Nazwa ta powstała dla
upamiętnienia faktu przetrzymywania w zamku znaczniejszych jeńców krzyżackich
po bitwie pod Grunwaldem.
W połowie XVII w. Tęczyn był zamkiem dobrze ufortyfikowanym. Atakujący
go w 1656 r. Szwedzi mieli trudne zadanie. Mimo danej wcześniej obietnicy
wolności wymordowali część kapitulujących w końcu obrońców. Kolejni
właściciele Tęczyna (ostatni z rodu - Jan Tęczyński - zmarł w 1638 r.)
Opalińscy, Lubomirscy, Sieniawscy i Czartoryscy, częściowo odbudowali
zamek. Nie odzyskał on jednak minionej świetności. W 1768 r. wskutek
uderzenia pioruna spłonęło zadaszenie wież i budynków. Zamek opustoszał,
stopniowo zmieniając się w ruinę.
W 1782 r. z kaplicy zamkowej do krypty kościoła w Tenczynku przeniesiono
szczątki ostatniego z rodu Tęczyńskich -Toporczyków, Jana. W 1787 r.
ruinę zwiedzał Stanisław August Poniatowski.
Do czasów II wojny światowej właścicielami ruiny byli Potoccy, do których
należały pobliskie Krzeszowice z pałacem.
|